Scheervlucht - Aflevering 42
1918-1940
In de jaren na 1918 kwam het leven weer op gang. De huizen die beschadigd waren door inkwartiering of beschietingen werden hersteld, en ook het schoolleven keerde stilaan terug naar normaal. Kinderen schreven opnieuw met lei en griffel.
Voor de oorlog had elk zichzelf respecterend dorp nog z’n eigen bier. Tijdens de oorlog werden overal in Vlaanderen kleine brouwerijen ontmanteld. De ketels gingen op transport richting Duitsland. Na de oorlog verenigden die vroegere brouwerijtjes zich in de nieuwe brouwerij Krüger in Eeklo. Jan Aernout, van het bekende café, zou zich toeleggen op het bottelen van bier dat in de Krüger gebrouwen werd.
Op oude foto’s uit die tijd zie je mannen met de mouwen opgestroopt en vrouwen met schorten tussen de glazen. Sommigen beweren dat het bottelen gepaard ging met veel proeven, maar dat zal allicht overdreven zijn. Of niet?

De fanfare Steunt Elkander was het geesteskind van Urbain Wauters, gemeentesecretaris, koster en organist in één. De man was in 1911 in den Oudeman komen wonen en had een muzikaal hart. In 1922 begon hij met wat notenleer te geven aan een paar jonge gasten. Nog datzelfde jaar werd de fanfare opgericht, met Wauters als muziekmeester.
Ze repeteerden in een schuur op het erf van Victor Van Hoecke, in de Nieuwstraat. Na de repetitie werd de grote dorst gelest in café De Grenswacht, uitgebaat door diezelfde Victor. Geen luxe, wel kameraadschap. In 1923 zouden ze al stevig in het gelid marcheren, bij de tramhuldiging, en later op kermissen, processies en bedevaarten.
Een vlag hadden ze het eerste jaar nog niet. Maar goesting om samen muziek te spelen, dat wel.
In 1922 gebeurde iets wat voor Waterland-Oudeman uitzonderlijk was, de tram kwam naar den Oudeman.
De tramlijn Eeklo–IJzendijke, die via Watervliet liep, werd na wat gelobby van de burgemeester doorgetrokken tot in Waterland-Oudeman. Die was bedoeld voor het vervoer van bieten, die via deze route naar de verwerkende industrieën konden. Maar al snel werd de vraag gesteld: “Zouden we daar geen reizigers mee kunnen vervoeren, naar de markt van Eeklo bijvoorbeeld?” En jawel, op 1 oktober 1923 reed de eerste reizigerstram Waterland-Oudeman binnen, zonder bieten achteraan.
Het hele dorp liep uit. De fanfare Steunt Elkander, die pas een goed jaar bestond, trok de tram tegemoet tot aan het Hoogkasteel in Watervliet. De gemeenteraadsleden wandelden mee, gevolgd door een stoet dorpelingen. En bij de aankomst aan de nieuwe tramstatie werd de lijn feestelijk ingehuldigd, waarbij een slok wijn natuurlijk niet kon ontbreken.

De toneelvereniging Sint-Nikolaas-ter-Vaerent werd opgericht in 1932. Vele jaren wisten de acteurs een ruim publiek te boeien met hun prachtige vertolkingen van soms moeilijke stukken. In 1936 bracht deze liefhebbersgroep het stuk De Boeren van Olen, bomvolle zalen gedurende vele avonden.
Grote veranderingen bleven uit. De tram bleef vrolijk rijden, al kreeg hij stilaan concurrentie van autobussen en vrachtwagens. De jonge gasten trokken vaker naar de stad. Sommigen naar Eeklo, anderen naar Antwerpen of Gent. Zelfs Amerika bleef lonken, al was dat een pak minder dan rond de eeuwwisseling.
Alles ging zijn gewone gangetje. De fanfare speelde, de pastoor hield zijn preek en de cafés bleven open tot de laatste man naar huis waggelde. Waterland-Oudeman was geen plek van veel nieuws, en daar was men best tevreden mee.
Tot er aan de horizon opnieuw donkere wolken samenpakten.
Tweede Wereldoorlog
Toen de Duitsers in mei 1940 het land binnenvielen, kwam Waterland-Oudeman opnieuw onder vreemde heerschappij. Maar deze keer leek de bezetting in het begin kalmer dan in 1914. Geen Dodendraad, geen elektrische versperring. De grenzen waren nu gewoon bezet, aan beide kanten. De soldaten kwamen en gingen, maar het leek of het dorp vergeten werd. En dat vonden de meeste inwoners prima zo.
In de eerste oorlogsjaren viel het dorp grotendeels buiten het vizier van de bezetter. Er was geen zware inkwartiering, geen sabotage, geen groot verzet. De boeren bleven boeren, de school bleef open, en op café kon men nog altijd terecht voor een pintje of een druppel. De oorlog was er, maar sluimerde.
Tot 1944.
Want dan begon de grond te beven. Vanuit Frankrijk rukten de geallieerden op. Geruchten staken de kop op. De Duitsers trokken zich terug. En in de nazomer van 1944 kwam het front plots vlakbij. Waterland-Oudeman lag nu op een steenworp van de Duitse linies achter het Leopoldkanaal.
De inwoners van Watervliet, dat nog dichter bij de kanaalstellingen lag, begonnen in paniek hun huizen te verlaten. Honderden mensen uit Watervliet zochten opvang in de omgeving, en velen kwamen terecht op boerderijen in Waterland-Oudeman, onder andere bij Petrus Van Acker en Victor Van De Vijver. Families, kinderen, grootouders, ze werden overal in schuren, stallen of woonkamers ondergebracht.

Waterland-Oudeman was wellicht één van de grootste slachtoffers van de bevrijdingsgevechten tijdens de maanden september-oktober 1944. Wat de mensen daar in die periode doorstaan hebben is moeilijk te beschrijven. Er was enorme materiële schade en zelfs totale verwoesting van vele huizen en landgebouwen. Iemand die erbij was vertelde: "De aarde beefde voortdurend en het was alsof al het oorlogsgeweld van de ganse wereld op deze kleine strook grond neerkwam. In de kelder en schuilplaatsen werden door angstige mensen zeer veel rozenhoedjes gebeden. Bij iedereen kwam de gedachte op dat het volgende ogenblik wellicht het einde kon betekenen". Dan moet je daarbij nog weten dat Waterland-Oudeman als toevluchtsoord diende voor meer dan duizend Watervlietenaren, meer dan het dorpje zelf inwoners had.
Op 14 oktober 1944 sloeg het noodlot toe.
Een granaat sloeg in op het erf van Petrus Van Acker, waar een dertigtal mensen in de schuur schuilden. De ontploffing was verwoestend. Tweeëntwintig mensen overleefden het niet, onder hen vrouwen, kinderen en hele gezinnen uit Watervliet. Het was het zwaarste burgerlijk verlies in de hele Sentse regio tijdens de oorlog.
De paniek was compleet. Gewonden werden afgevoerd, wie kon vluchtte verder, en huizen in het dorp liepen schade op door rondvliegende scherven en overslaand vuur.
De dagen na het bombardement bleven levensgevaarlijk. Alfons Vanderostijne werd op 16 oktober doodgeschoten door een Duitse sluipschutter. Hij had zich niet verscholen gehouden zoals de anderen, en dat werd hem fataal.
In die dagen zaten inwoners en vluchtelingen vaak samen ondergedoken in kelders, hooizolders of achter de muren van hun boerderijen. Niemand wist wanneer het voorbij zou zijn. Maar op een dag kwamen ze, de Canadezen.
Op 18 oktober 1944 werd Waterland-Oudeman bevrijd. De mensen kwamen voorzichtig uit hun schuilplaatsen en zagen hoe hun dorp er gehavend bijlag, veranderd door weken van geweld.
De ramp bij Van Acker werd niet vergeten. Het zou echter nog duren tot eind 2010 voor er een gedenkplaat werd onthuld ter ere van de 22 burgerslachtoffers die hier zijn gevallen tijdens de bevrijdingsgevechten.