Hilde ontrafelt De Swaef
Aflevering 3
Wegen
De wegen van Sint-Laureins zijn breed en in rechte lijn getrokken. Wanneer men de kaart bekijkt ziet men de vorm van een rooster. Al de straten maken in verbinding met andere een volmaakte rechte hoek. Diezelfde rechte dreven vindt men ook in Maldegem en Kleit. Er waren hier eertijds veel eikenbossen. Om de gekapte bomen te vervoeren trok men rechte dreven. Deze vervoerswegen zijn blijven bestaan en maken onze tegenwoordige straten uit.
Sommige landbouwers zijn door het verkopen en vervoeren van eikenbomen rijk geworden. De landbouw was toen erg nodig en bloeide op. De toenmalige oorlog in de Krim, nee, niets nieuws onder de zon, had de voedselprijzen opgedreven. De oude bossen werden gekapt en in landbouwgrond herschapen. Het eikenhout werd eveneens gebruikt voor de daken van de huizen. Ook de drie daken van de beuken van de kerk zijn in zuivere eik gemaakt, evenals de vouten(gewelven) en de gotische trap. Alles was hier van eikenhout; de meubels, de deuren, de ramen.
Dieren
In de oude bossen leefde veel ‘ongedierte’. Dat leverde de boeren veel problemen op. Er waren slangen die het bij nat weer hogerop zochten in droog hout rond de boerderijen en houtmijten, zelfs tot in de stallen. Denk maar aan de 2 slangen die in 1554 werden gevonden onder de dakgoot van de kerk.
Er leefden ook veel vossen, wilde zwijnen en herten. Kerk- en bosuilen kwamen ook in overvloed voor. Het kerkbestuur reikte beloningen uit aan al wie een vos of uil kon doden. Ja, tijden zijn veranderd. Er zouden ook wolven hebben verbleven maar daar werd geen bewijs van gevonden. De bossen leverden ook veel klein wild zoals konijnen, hazen, patrijzen en sneppen.
Tot in het begin van de 19de eeuw was er in de kerk een bediende die men de sporredrager of hondenslager noemde. Deze bediende moest waken aan de kerkdeur en ook op het kerkhof om de wilde dieren te verjagen, in het bijzonder de honden. Hij was voorzien van een sporre, een stevige stok met een ijzeren wieltje aan de top, voorzien van 2 korte kettingen. Wanneer de sporredrager een vos of hond in het vizier kreeg sloeg hij met zijn sporre op de grond om het dier te verjagen. Honden bezorgden niet alleen overlast maar werden ook gezien als dragers en overbrengers van allerlei ziekten zoals hondsdolheid.
Visvangst
Tot in 1848 was Sint-Laureins een ware viswal. Tijdens het winterseizoen stonden veel gronden en straten onder water. Het ganse jaar door stonden de grachten en waterlopen vol. Er was dus overal vis. Het wemelde van de palingen, karpers, bliek, zeelt en snoek in de grachten, wallen, kreken en de Lieve. Men bracht in de waterlopen een visnet in de vorm van een zak aan om vis te vangen.
In het begin van de 19de eeuw viste de heer burgemeester, J. Vercraeye, een snoek van 48kg. Verheugd over zo een vangst stuurde hij de vis als geschenk naar de prefect van het departement van de Schelde in Gent. Op zijn beurt stuurde de prefect de vis naar Parijs waar hij terechtkwam op de tafel van Napoleon. Van de voedselinspectie was duidelijk nog geen sprake. We nemen dit verhaal ook best met een korrel zout.
Na het aanleggen van de Zelzaatse vaart verdween alle vis uit de putten en grachten. Enkel in de kreken was nog paling te vinden.
Schaapdrift
In de 19de eeuw heeft Sint-Laureins veel straten die met gras overdekt zijn. Ideaal om schapen te weiden. Dit was het geval in de Rommelsweg, Vaakweg, Celie en Bredeweg.
Oude gebruiken
Voor de invoering van het christendom had hier de 10de nacht van de 8ste maand op Sint-Laurensdag, een offerfeest plaats. Reeds in een dagwijzer van de 8ste eeuw werd er gewag gemaakt van vuur door Sint-Laurens geschreid. Hiermee worden vallende sterren bedoeld.
Sint-Laurens, aartsdiaken van Rome, werd in de 3de eeuw aangesteld om de schatten van de kerk te bewaren en om boek te houden voor behoeftige mensen. Hij was patroon van de schrijvers, klerken, scholieren en ook van de koks. Hij werd ook aanroepen voor alles wat met brand(wonden) te maken heeft.
Sint-Laurentius
Zo bad men: Sint-Laurens, het laait en brandt. Maakt met uw hand dat ’t niet innewaart en kan.
Of: Eert, eert Laurentius, zo jammerlijk gebraden, gemarteld op het vuur, gekeerd ten allen kant. Eert onze kerkpatroon, geen brand zal u beschaden, gij wordt door vliegend vuur noch koortsen aangerand.
Naast de heilige Laurentius was ook de heilige Blasius patroonheilige van Sint-Laureins. Voor beide heiligen werden jarenlang bedevaarten gehouden.
In het begin van de 19de eeuw brandde in de Vakeleetstraat een hofstee af. De eigenaars waren door de ramp alles kwijt. Enkele goede buren gaven hen de raad gebruik te maken van de Blasiusdagen om door liefdadigheid van de bedevaarders de middelen te vinden tot het heropbouwen van hun hofstee. Men vertelt dat de giften voldoende waren om alle kosten te dekken. Crowdfunding avant la lettre!
Meifeest
Het gebruik om op meiavond eieren op te halen was oeroud. In Sint-Laureins en andere gemeenten rond Eeklo gingen uitgedoste kinderen met een mandje rond in het dorp. In het mandje lag wat wol in de vorm van een nestje. Ondertussen werd het meilied gezongen. Ieder die eieren gaf kreeg van de kinderen een meitak.
Meikoopdagen
In Sint-Laureins en andere polderdorpen had men de gewoonte wanneer een landbouwbedrijf ermee ophield of wanneer men naar een ander dorp verhuisde dat alles wat tot het hof behoorde zoals vee, huisraad, gereedschap, … in de meimaand werd geveild. Alle landbouwers van dichtbij maar ook van verder weg, kwamen naar de verkoop. Er werden niet alleen zaken gedaan, er werd ook gefeest en kermis gehouden. Zo was er in 1867 de verkoop van het hof van K.J. De Rijcke op Moershoofde. De landbouwers kwamen toen niet alleen uit het Meetjesland maar ook uit Brugge, uit de vier Ambachten en ’t land van Cadzand. De verkoop duurde 4 dagen.
Het polderbanket
Ieder jaar wordt het verslag over de rekeningen van de ontvangsten en uitgaven van de polderbesturen afgesloten met een banket. Hierop worden alle eigenaren van de polders uitgenodigd. Wanneer een nieuwe deelnemer zich aansluit of als er een vriend van een van de gasten wordt binnen geleid is het traditie dat zij zich onderwerpen aan de ‘traditionele doop’. Deze bestaat erin om een beker met de inhoud van een ganse fles wijn in een adem uit te drinken. Indien de dopeling te vroeg stopt om adem te halen wordt de beker aangevuld. Ondertussen heffen de overige genodigden een charivari aan (de gewoonte om met keukengerei ketelmuziek te maken om iemand te bespotten) door met hun messen op de kristallen bekers te slaan. De nieuweling die zich niet kan of wil onderwerpen aan de doop betaalt een boete.
Sint-Elooidag
1 december is de feestdag van Sint-Elooi of Sint-Eligius. Gans de parochie vierde deze dag. Sint-Elooi is immers niet alleen de patroon van de smeden en de timmerlui maar ook van alle andere ambachten. Al hun klanten kregen tegen 1 december de rekening toegestuurd. Deze rekening was een uitnodiging om te gaan betalen en aan de kermistafel deel te nemen. Elk jaar koos men een mannelijke en een vrouwelijke deken onder de getrouwden maar ook onder de ongetrouwden. Men ging die ochtend stoetsgewijs naar de kerk om de mis bij te wonen. De stoet werd geopend door het vaandel van de gilde van Sint-Elooi. Dit vaandel werd ’s ochtends gedragen door een man en wanneer men zich naar de maaltijd begaf door de jongste vrouw.
Sint-Eligius
Muziek
Er bestond in Sint-Laureins een sociëteit van toonkunde ter ere van de heilige Cecilia. De eerste ‘Vermaak en eendracht’ dagtekent van oktober 1839 maar is ontbonden door politieke onenigheden. Ze zag opnieuw het licht onder de naam ‘Concordia’ en had haar zetel in herberg De Vriendschap.
Concordia
Broederschappen
Er waren in die tijd ook veel oude geestelijke broederschappen: Broederschap van Onze-Lieve-Vrouw, Broederschap van Sint-Anna, van den Zoeten Naam, van de heilige Laurentius en van de Rozenkrans. De oudste waarvan de regels bewaard zijn gebleven is die van de Rozenkrans. Deze broederschap is ingesteld door pastoor Judocus Blomme op 15 augustus 1654. De eerste dag schreven zich reeds 96 leden in.